Historia

Wymagania na poszczególne oceny z historii w klasie czwartej

Rozdział 1. Z historią na Ty

Temat lekcji	Zagadnienia	dopuszczająca	dostateczna	dobra	bardzo dobra	celująca
1. Historia – nauka o przeszłości	historia jako nauka o przeszłości; historia a baśnie i legendy; efekty pracy historyków i archeologów; źródła historyczne, ich przykłady oraz podział.	przy pomocy nauczyciela posługuje się terminami: współczesność, przeszłość, historia, legenda, baśń; rozróżnia przeszłość od współczesności; potrafi krótko scharakte¬ryzować, czym zajmują się historycy.	poprawnie posługuje się terminami: archeologia, źródła historyczne; rozróżnia pracę historyków i archeologów; potrafi podać przykłady postaci legendarnych i histo-rycznych; wyjaśnia, czym są przyczyny i skutki;	dokonuje podstawowego podziału źródeł historycznych;	wskazuje różne przykłady źródeł historycznych.	omawia rolę źródeł historycznych w procesie poznawania dziejów; podaje przykłady działań służących zachowaniu źródeł historycznych dla potomnych.
2. Historia wokół nas	znaczenie pamiątek rodzinnych; drzewo genealogiczne – sposób przedstawienia historii rodziny; „wielka” i „mała” ojczyzna; patriotyzm jako miłość do ojczyzny; sposoby wyrażania patriotyzmu; „małe ojczyzny” i ich tradycje; znaczenie terminów: tradycja, drzewo genealogiczne, ojczyzna, mała ojczyzna, patriotyzm.	przy pomocy nauczycie-la poprawnie posługuje się terminami: ojczyzna, patriotyzm; podaje przykłady pamiątek rodzinnych.	poprawnie posługuje się terminami: ród, drzewo genealogiczne; przygotowuje drzewo genealogiczne najbliższej rodziny; podaje przykłady postaw i zachowań patriotycznych.	poprawnie posługuje się terminem tradycja; podaje przykłady regional¬nych tradycji.	– poprawnie posługuje się terminem „mała ojczyzna”.	wskazuje wybitne postaci w dziejach regionu.
3. Mieszkamy w Polsce 17 -	państwo polskie i jego krainy historyczne; mój region częścią Polski; naród polski jako zbiorowość posługująca się tym samym językiem, mająca wspólną przeszłość i zamieszkująca to samo terytorium; dziedzictwo narodowe; polskie symbole narodowe; polskie święta państwowe ; znaczenie terminów: kraina historyczna, naród, symbole narodowe, Polonia.	wskazuje na mapie państwo polskie i jego granice.	poprawnie posługuje się terminem naród; wymienia i rozpoznaje polskie symbole narodowe; zna tekst hymnu; wskazuje na mapie stolicę państwa.	poprawnie posługuje się terminem region; wskazuje na mapie główne krainy historyczne Polski oraz największe miasta; wymienia najważniejsze święta państwowe.	poprawnie posługuje się terminem Polonia; podaje przykłady dziedzictwa narodowego Polaków.	omawia genezę polskich symboli narodowych; przedstawia genezę najważniejszych świąt państwowych.
4. Czas w historii	chronologia i przedmiot jej badań; oś czasu i sposób umieszczania na niej dat; podstawowe określenia czasu historycznego (data, okres p.n.e. i n.e., tysiąclecie, wiek); cyfry rzymskie oraz ich arabskie odpowiedniki; epoki historyczne: starożytność, średniowiecze, nowożytność, współczesność oraz ich daty graniczne.	przy pomocy nauczyciela używa terminów chronolo¬gicznych: tysiąclecie, wiek; umieszcza daty na osi czasu.	poprawnie posługuje się terminami: chronologia, okres p.n.e. i n.e zamienia cyfry arabskie na rzymskie; posługuje się nazwami epok historycznych oraz umieszcza je w czasie.	poprawnie posługuje się terminami: era, epoka historyczna; podaje cezury czasowe epok historycznych.	wyjaśnia okoliczności ustanowienia roku 1 i podziału na dwie ery.	charakteryzuje główne epoki historyczne.
5. Obliczanie czasu w historii	obliczanie upływu czasu między poszczególnymi wydarzeniami; określanie, w którym wieku doszło do danego wydarzenia; podział czasu na wieki i półwiecza.	przy pomocy nauczyciela określa, w którym wieku miało miejsce dane wyda-rzenie;	samodzielnie określa, w którym wieku miało miejsce dane wydarzenie; oblicza upływ czasu między wydarzeniami w ramach jednej ery.	określa początek i koniec wieku; poprawnie umiejscawia wydarzenia z obu er na osi czasu. oblicza upływ czasu między wydarzeniami w ramach obu er.	oblicza upływ czasu między wydarzeniami, w tym na przełomie obu er.	przyporządkowuje wyda¬rzenia do epok historycz¬nych.
6. Czytamy mapę i plan	podobieństwa i różnice między mapą a planem; znaczenie mapy w pracy historyka; odczytywanie informacji z planu i mapy historycznej; najstarsze mapy świata.	przy pomocy nauczyciela posługuje się terminami: mapa, plan; dostrzega różnice między mapą a planem.	poprawnie posługuje się terminami: legenda, symbol, skala; odczytuje z mapy podsta-wowe informacje.	objaśnia symbole legendy mapy historycznej;	rozróżnia mapę geograficz¬ną, polityczną, historyczną.	opisuje, jak zmieniały się mapy na przestrzeni dziejów
Podsumowanie I rodzaj

Rozdział II: Od Piastów do Jagiellonów

Temat lekcji	Material nauczania	znaczenie terminów	daty	mapa	postaci
1. Mieszko I i chrzest Polski	książę Mieszko I pierwszym historycznym władcą Polski; małżeństwo Mieszka I z Dobrawą; chrzest Mieszka I i jego znaczenie	znaczenie terminów: plemię Słowianie, Słowianie, poganin Piastowie, dynastia.	ok. 960 - początek panowania Mieszka I 966 - chrzest Mieszka I	wskazuje na mapie rozmieszczenie plemion słowiańskich na ziemiach polskich;	wie, kto był pierwszym historycznym władcą Polski. wyjaśnia okoliczności zawarcia małżeństwa z Dobrawą oraz przyjęcia chrztu przez Mieszka; zna legendy traktujące o powstaniu Polski: O Lechu, Czechu i Rusie, O złym księciu Popielu, O gościnnym Piaście. charakteryzuje znaczenie przyjęcia chrześcijaństwa dla państwa polskiego.
2. Bolesław Chrobry – pierwszy król Polski	zjazd gnieźnieński i pielgrzymka cesarza Ottona III; przedstawia przyczyny i skutki zjazdu gnieźnień-skiego. wojny Bolesława Chrobrego z sąsiadami i przyłączenie nowych ziem; koronacja Bolesława Chrobrego na króla Polski;	znaczenie terminów: misja, relikwie, cesarz, arcybiskupstwo, biskupstwo, koronacja, gród, drużyna, wojowie	zna wydarzenia związane z datami: 1000, 1025; zna wydarzenia związane z datami: 1002–1018;	wskazuje na mapie terytoria podbite przez Bolesława Chrobrego;	misja świętego Wojciecha u Prusów; zjazd gnieźnieński i pielgrzymka cesarza Ottona III;
* W średniowiecznym klasztorze	zakony chrześcijańskie; życie w klasztorze; wpływ zakonów na rozwój średniowiecznego rolnictwa; rola zakonów w rozwoju wiedzy i średniowiecznego piśmiennictwa; najstarsze zakony na ziemiach polskich i ich znaczenie; znaczenie terminów: duchowieństwo, zakon, mnich, klasztor.	przy pomocy nauczyciela posługuje się terminami: duchowieństwo, zakon, mnich, klasztor;	opisuje podstawowe zajęcia duchowieństwa zakonnego w średniowieczu i życie wewnątrz klasztoru.	podaje przykłady średniowiecznych zakonów.	poprawnie posługuje się terminami: reguła zakonna, skryptorium; charakteryzuje wkład duchowieństwa w średnio¬wieczną kulturę	podaje przykłady współczesnych zakonów chrześcijańskich.
3. Polska Kazimierza Wielkiego	Kazimierz Wielki ostatnim królem z dynastii Piastów; reformy Kazimierza Wielkiego; zjazd monarchów w Krakowie – uczta u Wierzynka; umocnienie granic państwa (Zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną); utworzenie Akademii Krakowskiej; znaczenie terminu: żak, uniwersytet.	przy pomocy nauczyciela posługuje się terminem: uniwersytet, żak; wyjaśnia, dlaczego historycy nadali królowi Kazimierzowi przydomek „Wielki”.	zna wydarzenia związane z datami: 1364, 1370; wyjaśnia powiedzenie: Zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną.	wymienia główne reformy Kazimierza Wielkiego; wyjaśnia cele założenia oraz znaczenie utworzenia Akademii Krakowskiej; wskazuje na mapie ziemie przyłączone do Polski za panowania Kazimierza Wielkiego.	poprawnie posługuje się terminem uczta u Wierzynka; opisuje zjazd monarchów w Krakowie.	porównuje możliwości kształcenia w czasach Kazimierza Wielkiego a współcześnie
* Rycerze i zamki	średniowieczni rycerze i ich rola; funkcje i wygląd zamków; od pazia do rycerza; uzbrojenie rycerskie; turnieje rycerskie; kodeks rycerski; znaczenie terminów: rycerz, zamek, paź, giermek, pasowanie, herb, kopia, fosa.	przy pomocy nauczyciela posługuje się terminami: rycerz i zamek; opisuje wygląd średnio-wiecznego rycerza i zamku.	poprawnie posługuje się terminami: paź, giermek, pasowanie; wyjaśnia, kto i w jaki sposób mógł zostać rycerzem.	poprawnie posługuje się terminami: herb, fosa, kopia, dziedziniec, zbrojownia, baszta; charakteryzuje kodeks rycerski.	podaje przykłady zachowanych zamków średniowiecznych w Polsce i w regionie.	przedstawia przykłady wzorców rycerskich utrwalonych w literaturze i legendach
4. Jadwiga i Jagiełło – unia polsko-litewska	objęcie władzy przez Jadwigę; zasługi Jadwigi dla polskiej kultury, nauki i sztuki; przyczyny zawarcia unii polsko-litewskiej w Krewie; okoliczności objęcia władzy w Polsce przez Władysława Jagiełłę; skutki zawarcia unii polsko-litewskiej; zagrożenie ze strony Krzyżaków; znaczenie terminów: unia, Jagiellonowie.	przy pomocy nauczyciela posługuje się terminem Jagiellonowie; charakteryzuje postać Jadwigi i Władysława Jagiełły.	poprawnie posługuje się terminem unia; zna wydarzenia związane z datą 1385; wskazuje na mapie Królestwo Polskie oraz obszar Wielkiego Księstwa Litewskiego.	przedstawia okoliczności zawiązania unii polsko-litewskiej; wymienia postanowienia unii w Krewie.	opisuje sytuację związaną z objęciem tronu polskiego po wygaśnięciu dynastii Piastów	poprawnie posługuje się terminem Andegawenowie; omawia zagrożenie ze strony zakonu krzyżackiego dla Polski i Litwy.
5. Zawisza Czarny i bitwa pod Grunwaldem	bitwa pod Grunwaldem i biorący w niej udział rycerze.	wie, kim był Zawisza Czarny	zna wydarzenia związane z datą 1410;	przedstawia przyczyny wielkiej wojny z zakonem krzyżackim; opisuje przebieg bitwy pod Grunwaldem.	charakteryzuje postać Ulricha von Jungingena.	przedstawia skutki bitwy pod Grunwaldem oraz postanowienia pokoju toruńskiego.
6. Mikołaj Kopernik – wielki astronom	Mikołaj Kopernik i jego życie; odkrycie Mikołaja Kopernika i powiedzenie Wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię; dokonania Kopernika spoza dziedziny astronomii; znaczenie terminu: astronomia.	przy pomocy nauczyciela poprawnie posługuje się terminem ; wie, kim był Mikołaj Kopernik.	wyjaśnia powiedzenie: Wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię.	wie, gdzie urodził się Mikołaj Kopernik oraz gdzie znajduje się jego grób; przedstawia poglądy na temat Ziemi i Układu Sło-necznego przed odkryciem Kopernika.	poprawnie posługuje się terminami: teoria geocentryczna i heliocentryczna; przedstawia inne i zainteresowania Mikołaja Kopernika;	wyjaśnia, dlaczego najważ¬niejsze dzieło Kopernika zostało potępione przez Kościół.
Podsumowanie II rodzaj

Rozdział III: Wojny i upadek Rzeczypospolitej

Temat lekcji	Material nauczania	znaczenie terminów	daty	mapa	postaci
1. Jan Zamoyski - druga osoba po królu	- kariera polityczna Jana Zamoyskiego - kariera wojskowa Jana Zamoyskiego - Zamość - miasto stworzone przez Jana Zamoyskiego - Akademia Zamojska (Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich mlodzieży chowanie) złoty wiek Polski;	znaczenie terminów: szlachta, kanclerz, hetman, kanclerz, hetman, Carstwo Rosyjskie. zna królów Polski: Zygmunta I Starego, Zygmunta II Augusta i Stefana Batorego.	zna wydarzenia związane z datami: 1506–1586;	Zamość – miasto renesansowe; wskazuje na mapie Zamość.	charakteryzuje postać i dokonania Jana Zamoyskiego. wyjaśnia słowa Zamoyskiego: Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie;
2. XVII wiek - stulecie wojen	- potop szwedzki, rola Stefana Czarnieckiego - obrona Jasnej Góry i rola przeora Augustyna Kordeckiego - król Jan III Sobieski i jego zwycięstwa nad Turkami - rola husaril w polskich sukcesach militarnych	znaczenie terminów: potop szwedzki, husaria, wielki wezyr, odsiecz, epidemia.	zna wydarzenia związane z datami: 1655–1660, 1683;	wskazuje na mapie granice Rzeczypospolitej. wskazuje na mapie sąsiadów Rzeczypospolitej;	król Jan III Sobieski i jego zwycięstwa nad Turkami; zna postaci: Augustyn Kordecki, Stefan Czarniecki, Jan III Sobieski, oraz ich dokonania.
*. Czasy stanisławowskie	ideały epoki oświecenia; dokonania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego; ustanowienie Komisji Edukacji Narodowej i jej znaczenie; kultura doby stanisławowskiej oraz jej przedstawiciele; zabytki budownictwa i architektury polskiej 2 poł. XVIII w.;	znaczenie terminów: Szkoła Rycerska, kadet, mecenas, obiady czwartkowe;	zna wydarzenia związane z datami: 1764–1795;		wymienia zasługi króla Stanisława Augusta Poniatowskiego; wyjaśnia, dlaczego oświecenie było nazywane „wiekiem rozumu”. przedstawia najwybit-niejszych twórców doby stanisławowskiej oraz ich dokonania; wyjaśnia kontrowersje w ocenie panowania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.
3. Tadeusz Kościuszko na czele powstania	sytuacja Rzeczypospolitej w XVIII w.; Konstytucja 3 maja; rozbiory Rzeczypospolitej dokonane przez Rosję, Prusy i Austrię; dowództwo Tadeusza Kościuszki w powstaniu w 1794 r.; bitwa pod Racławicami i rola kosynierów; klęska powstania i III rozbiór Rzeczypospolitej;	znaczenie terminów: reformy rozbiory, konstytucja, powstanie, kosynierzy zaborcy	zna wydarzenia związane z datami: 1772, 3 maja 1791 r., 1794, 1795;	wskazuje na mapie rozbiory Polski; opisuje przebieg i celi powstania kościuszkowskiego. wyjaśnia czym był Uniwersał Połaniecki; wyjaśnia przyczyny kryzysu Rzeczypospolitej szlacheckiej;	charakteryzuje postać i dokonania Tadeusza Kościuszki; przedstawia znaczenie uchwalenia Konstytucji 3 Maja;
4. Józef Wybicki i hymn Polsk	losy Polaków po upadku Rzeczypospolitej; Legiony Polskie we Włoszech i panujące w nich zasady; generał Jan Henryk Dąbrowski i jego rola w stworzeniu Legionów Polskich; Józef Wybicki – Mazurka Dąbrowskiego; znaczenie słów Mazurka Dąbrowskiego; Mazurek Dąbrowskiego hymnem Polski;	znaczenie terminów: emigracja, hymn państwowy. zna słowa hymnu Polski.	zna wydarzenia związane z datą: 1797;	opisuje Legiony Polskie we Włoszech oraz panujące w nich zasady. wie, kiedy Mazurek Dąbrowskiego został polskim hymnem narodowym; wyjaśnia, dlaczego Polacy zaczęli tworzyć legiony polskie u boku Napoleona.	charakteryzuje postaci gen. Jana Henryka Dąbrowskiego i Józefa Wybickiego; zna imię i nazwisko autora hymnu państwowego; charakteryzuje postać Napoleona Bonaparte;
5. Romuald Traugutt i powstanie styczniowe	branka i wybuch powstania styczniowego; wojna partyzancka; Romuald Traugutt dyktatorem powstania; represje po upadku powstania styczniowego;	znaczenie terminów: zabór rosyjski, działalność konspiracyjna, branka, wojna partyzancka, dyktator, Syberia.	zna wydarzenia związane z datami: 1863–1864.	wskazuje na mapie zaboru rosyjskiego; wyjaśnia, dlaczego Polacy prowadzili działalność konspiracyjną. wyjaśnia, dlaczego Polacy zorganizowali powstanie. wyjaśnia, dlaczego powstanie styczniowe upadło.	charakteryzuje postać Romualda Traugutta; opisuje charakter, przebieg i skutki powstania styczniowego.
6. Maria Skłodowska-Curie - polska noblistka	edukacja Marii Skłodowskiej-Curie na ziemiach polskich; tajne nauczanie i Latający Uniwersytet; kariera naukowa Marii Skłodowskiej-Curie; Nagrody Nobla przyznane Marii Skłodowskiej-Curie; polscy nobliści;	znaczenie terminów: tajne nauczanie, Nagroda Nobla, laureat, Uniwersytet Latający wyjaśnia, dlaczego Maria Skłodowska-Curie musiała wyjechać do Francji.		przedstawia dokonania M. Skłodowskiej-Curie i wyjaśnia, za co została uhonorowana Nagrodą Nobla. opisuje działalność Marii Skłodowskiej-Curie podczas I wojny światowej.	charakteryzuje postać Marii Skłodowskiej-Curie. wymienia innych polskich laureatów Nagrody Nobla.
Tajemnice sprzed wieków - Jak polska noblistka została bohaterką wojenną?
Podsumowanie

Rozdział IV: Ku współczesnej Polsce

Temat lekcji	Material nauczania	znaczenie terminów	daty	mapa	postaci
1. Józef Piłsudski i niepodległa Polska	- działalność Józefa Pilsudskiego przed | wojną światową - udziat Legionów Polskich i Jözefa Pilsudskiego w działaniach zbrojnych podczas I wojny światowej - odzyskanie niepodleglości przez Polskę - walki o ustalenie granic I| Rzeczypospolitej i Bitwa Warszawska - Jözef Pitsudski Naczelnikiem Panstwa Narodowe Swięto Niepodległości	- znaczenie terminów: I wojna światowa, II Rzeczpospolita, Naczelnik Paristwa	– zna wydarzenia związane z datami: 1914–1918; 11 listopada 1918 r. – wymienia obszary, o które Polacy toczyli walki w latach 1918-1921 r.	– opisuje przebieg walk o granice II Rzeczpospolitej.	– przedstawia udział Legionów Polskich w działaniach zbrojnych podczas I wojny światowej; – wyjaśnia rolę Józefa Piłsudskiego w odzyskaniu niepodległości
*. Bitwa Warszawska	- Rosja Sowiecka i komunızm w Polsce - wojna polsko-bolszewicka; - Bitwa Warszawska i jej legenda; - 15 sierpnia - Święto Wojska Polskiego	znaczenie terminu: Kresy Wschodnie, front, komunizm, bolszewicy, „cud nad Wisłą”;	- zna wydarzenie związane z datą: 15 sierpnia 1920 r.	– wskazuje na mapie miejsce Bitwy Warszawskiej.	– omawia przebieg wojny polsko-bolszewickiej
2. Eugeniusz Kwiatkowski i budowa Gdyni
3. Zośka, Alek i Rudy - bohaterscy harcerze
Tajemnice sprzed wieków - Najsłynniejsze akcje Szarych Szeregów
4. Pilecki i Inka - „żolnierze niezłomni"
5. Jan Paweł II - papież pielgrzym	książę Mieszko I pierwszym historycznym władcą Polski; małżeństwo Mieszka I z Dobrawą; chrzest Mieszka I i jego znaczenie znaczenie terminów: plemię Słowianie, Piastowie.	przy pomocy nauczyciela posługuje się terminami: plemię, dynastia; wie, kto był pierwszym historycznym władcą Polski.	poprawnie posługuje się terminem Piastowie; wyjaśnia pochodzenie nazwy „Polska”.	poprawnie posługuje się terminami: Słowianie, poganin; zna wydarzenia związane z datą 966. zna legendy traktujące o powstaniu Polski: O Lechu, Czechu i Rusie, O złym księciu Popielu, O gościnnym Piaście.	wyjaśnia okoliczności zawarcia małżeństwa z Do¬brawą oraz przyjęcia chrztu przez Mieszka; przedstawia najważniejsze konsekwencje przyjęcia chrztu.
6. Solidarność" i jej bohaterowie	książę Mieszko I pierwszym historycznym władcą Polski; małżeństwo Mieszka I z Dobrawą; chrzest Mieszka I i jego znaczenie znaczenie terminów: plemię Słowianie, Piastowie.	przy pomocy nauczyciela posługuje się terminami: plemię, dynastia; wie, kto był pierwszym historycznym władcą Polski.	poprawnie posługuje się terminem Piastowie; wyjaśnia pochodzenie nazwy „Polska”.	poprawnie posługuje się terminami: Słowianie, poganin; zna wydarzenia związane z datą 966. zna legendy traktujące o powstaniu Polski: O Lechu, Czechu i Rusie, O złym księciu Popielu, O gościnnym Piaście.	wyjaśnia okoliczności zawarcia małżeństwa z Do¬brawą oraz przyjęcia chrztu przez Mieszka; przedstawia najważniejsze konsekwencje przyjęcia chrztu.
Podsumowanie	książę Mieszko I pierwszym historycznym władcą Polski; małżeństwo Mieszka I z Dobrawą; chrzest Mieszka I i jego znaczenie znaczenie terminów: plemię Słowianie, Piastowie.	przy pomocy nauczyciela posługuje się terminami: plemię, dynastia; wie, kto był pierwszym historycznym władcą Polski.	poprawnie posługuje się terminem Piastowie; wyjaśnia pochodzenie nazwy „Polska”.	poprawnie posługuje się terminami: Słowianie, poganin; zna wydarzenia związane z datą 966. zna legendy traktujące o powstaniu Polski: O Lechu, Czechu i Rusie, O złym księciu Popielu, O gościnnym Piaście.	wyjaśnia okoliczności zawarcia małżeństwa z Do¬brawą oraz przyjęcia chrztu przez Mieszka; przedstawia najważniejsze konsekwencje przyjęcia chrztu.