W XV wieku rycerstwo w Polsce stopniowo przekształciło się w szlachtę. Szlachta była uprzywilejowaną
warstwą społeczną. Posiadała ziemię, miała wiele praw i brała udział w rządzeniu państwem.
W średniowieczu król w Polsce zwykle przekazywał władzę swojemu synowi. Jednak sytuacja zmieniła się w
1572 roku, kiedy zmarł król Zygmunt II August – ostatni władca z dynastii Jagiellonów.
Nie miał on następcy, dlatego trzeba było wybrać nowego króla.
Polska szlachta zdecydowała, że król nie będzie dziedziczny. Postanowiono, że każdy nowy władca będzie
wybierany przez szlachtę.
Ten sposób wyboru króla nazwano wolną elekcją.
W czasie wolnej elekcji każdy szlachcic mógł osobiście przyjechać na pole elekcyjne i oddać głos na
swojego kandydata.
Dzięki temu Polska była jednym z niewielu państw w Europie, gdzie władcę wybierano w drodze głosowania.
Jednak wolna elekcja miała też wady. Czasami kandydaci z innych krajów starali się zdobyć tron Polski i
bardziej dbali o interesy swojego państwa niż o dobro Rzeczypospolitej.
×
Свободные выборы короля
В XV веке рыцарство в Польше постепенно превратилось в шляхту. Шляхта была
привилегированным сословием. Она владела землёй, имела много прав и участвовала в управлении
государством.
В средние века король обычно передавал власть своему сыну. Но ситуация изменилась в 1572
году, когда умер король Сигизмунд II Август — последний правитель из династии
Ягеллонов.
У него не было наследника, поэтому нужно было выбрать нового короля.
Польская шляхта решила, что король больше не будет получать власть по наследству.
Теперь правителя должны были выбирать шляхтичи.
Такой способ выбора короля назвали свободной элекцией (wolna elekcja).
Во время этих выборов каждый шляхтич мог лично приехать на специальное место выборов и
проголосовать за своего кандидата.
Благодаря этому Польша была одним из немногих государств Европы, где короля выбирали
голосованием.
Но у свободных выборов были и недостатки. Иногда на польский трон претендовали иностранные
кандидаты и заботились больше о своей стране, чем о Польше.
2. Wybór Stefana Batorego na króla
Po kilku latach sporów i wyborów w 1576 roku polska szlachta wybrała na króla Stefana
Batorego.
Stefan Batory pochodził z Węgier i był księciem Siedmiogrodu (Transylwanii). W chwili wyboru miał
42 lata i był doświadczonym władcą oraz dobrym dowódcą wojskowym.
W tamtych czasach Węgry były podzielone na trzy części:
jedna część należała do Turcji
druga była pod władzą Austrii
trzecia to właśnie Siedmiogród
Stefan Batory marzył o tym, aby wyzwolić swoją ojczyznę spod panowania tureckiego.
Aby to zrobić, chciał wykorzystać siłę Rzeczypospolitej. Jednak zanim mógł rozpocząć walkę z Turcją,
musiał rozwiązać inny problem – konflikt z Moskwą.
×
Выбор Стефана Батория королём
После нескольких лет споров в 1576 году польская шляхта выбрала королём Стефана Батория.
Стефан Баторий был родом из Венгрии и являлся князем Трансильвании (Семиградья).
На момент избрания ему было 42 года, и он уже был опытным правителем и хорошим военным
командиром.
В то время Венгрия была разделена на три части:
одна часть принадлежала Турции
другая находилась под властью Австрии
третья часть — Трансильвания
Стефан Баторий мечтал освободить свою родину от власти Турции.
Для этого он хотел использовать силы Речи Посполитой. Но прежде ему нужно было решить
другой важный конфликт — войну с Москвой.
3. Wojna Rzeczypospolitej z Moskwą (1577–1582)
W drugiej połowie XVI wieku doszło do konfliktu między Rzecząpospolitą a Państwem Moskiewskim.
Przyczyną wojny było zajęcie przez cara Iwana IV Groźnego ziem zwanych Inflantami.
Inflanty były bardzo ważnym regionem nad Morzem Bałtyckim. Obecnie są to tereny dzisiejszej Łotwy i
Estonii.
Zdobycie Inflant dawało dostęp do handlu morskiego, dlatego były one bardzo cenne dla obu państw.
Wojna między Rzecząpospolitą a Moskwą trwała w latach 1577–1582.
Stefan Batory okazał się bardzo dobrym wodzem. Zorganizował trzy wyprawy wojenne, które zakończyły się
sukcesem.
Dzięki tym wyprawom Rzeczpospolita odzyskała Inflanty.
Najważniejsze walki toczyły się między innymi pod miastami:
Połock
Wielkie Łuki
Psków
×
Война Речи Посполитой с Москвой
Во второй половине XVI века начался конфликт между Речью Посполитой и Московским
государством.
Причиной войны стало то, что царь Иван IV Грозный захватил земли, которые назывались
Инфлянты.
Инфлянты были очень важным регионом на берегу Балтийского моря. Сегодня это территории
Латвии и Эстонии.
Кто владел Инфлянтами, тот контролировал важные торговые пути.
Война между Речью Посполитой и Москвой продолжалась с 1577 по 1582 год.
Король Стефан Баторий оказался талантливым полководцем. Он организовал три военных
похода, которые закончились успехом.
Благодаря этим походам Речь Посполитая вернула Инфлянты.
Основные сражения происходили возле городов:
Полоцк
Великие Луки
Псков
4. Jan Zamoyski – doradca i najbliższy współpracownik króla
Najważniejszym współpracownikiem króla Stefana Batorego był Jan Zamoyski. Urodził się w 1542
roku w rodzinie szlacheckiej.
Zamoyski był bardzo zdolnym człowiekiem. Dzięki swojej wiedzy, inteligencji i pracowitości
szybko zrobił karierę polityczną.
Król Stefan Batory bardzo mu ufał i powierzył mu dwa najważniejsze urzędy w państwie:
kanclerza wielkiego koronnego
hetmana wielkiego koronnego
Kanclerz był jednym z najważniejszych urzędników w Rzeczypospolitej. Odpowiadał za politykę
zagraniczną państwa i przygotowywał ważne dokumenty państwowe.
Hetman natomiast był najwyższym dowódcą wojska po królu. Dowodził armią w czasie wojny i
planował działania wojskowe.
Dzięki tym stanowiskom Jan Zamoyski stał się drugą najważniejszą osobą w państwie po
królu.
×
Ян Замойский — советник и ближайший помощник короля
Самым важным помощником короля Стефана Батория был Ян Замойский. Он родился в 1542 году
в шляхетской семье.
Замойский был очень способным человеком. Благодаря знаниям, уму и трудолюбию он быстро сделал
политическую карьеру.
Король Стефан Баторий очень доверял ему и назначил его на две важнейшие должности:
великий коронный канцлери
великий коронный гетман
Канцлер был одним из главных чиновников государства. Он отвечал за внешнюю политику и подготовку
государственных документов.
Гетман был главным командующим армии после короля. Он руководил войсками во время войны и
планировал военные действия.
Благодаря этим должностям Ян Замойский стал вторым человеком в государстве после короля.
5. Jan Zamoyski w czasie wojny z Moskwą
Jan Zamoyski brał aktywny udział w wojnie z Moskwą.
Podczas działań wojennych zdobył dwie twierdze należące do wojsk moskiewskich.
Jednym z najważniejszych wydarzeń wojny było oblężenie miasta Pskowa, które trwało od 1581 do 1582 roku.
Oblężenie trwało aż pięć miesięcy.
Wojska polsko-litewskie próbowały zdobyć miasto, jednak obrona była bardzo silna.
Dodatkowym problemem była bardzo surowa rosyjska zima. Mróz pojawił się już pod koniec września, co bardzo utrudniało walkę i życie żołnierzy.
Ostatecznie miasta nie udało się zdobyć.
W styczniu 1582 roku podpisano z Moskwą rozejm w Jamie Zapolskim, który zakończył wojnę.
×
Ян Замойский во время войны с Москвой
Ян Замойский активно участвовал в войне с Москвой.
Во время войны он захватил две крепости, принадлежавшие московским войскам.
Одним из самых важных событий войны стала осада города Пскова, которая продолжалась с 1581 по 1582 год.
Осада длилась пять месяцев. Польско-литовские войска пытались захватить город, но его оборона была очень сильной.
Дополнительной трудностью была очень суровая русская зима. Морозы начались уже в конце сентября, что сильно осложняло жизнь солдат.
В итоге город захватить не удалось.
В январе 1582 года был подписан Ям-Запольский мир, который завершил войну.
6. Lata nauki Jana Zamoyskiego
Jan Zamoyski był człowiekiem bardzo dobrze wykształconym.
Już jako młody chłopak interesował się nauką. Dlatego jego rodzice wysłali go na studia do różnych krajów Europy.
Miał zaledwie 13 lat, kiedy rozpoczął naukę za granicą.
Studiował w:
Francji
Niemczech
Włoszech
Najważniejsze studia odbył na uniwersytecie w Padwie we Włoszech. Był tak zdolnym studentem, że wybrano go nawet rektorem uniwersytetu.
Podczas studiów nauczył się kilku języków obcych i zdobył tytuł doktora prawa.
Napisał również pracę naukową dotyczącą historii starożytnego Rzymu.
Po powrocie do Polski został sekretarzem króla Zygmunta Augusta.
Dzięki temu mógł poznać sposób funkcjonowania państwa i zdobyć doświadczenie polityczne.
×
Годы учёбы Яна Замойского
Ян Замойский был очень образованным человеком.
С детства он интересовался наукой, поэтому родители отправили его учиться за границу.
Ему было всего 13 лет, когда он начал учёбу в Европе.
Он учился в:
Франции
Германии
Италии
Самые важные годы учёбы прошли в университете Падуи в Италии.
Он был настолько талантливым студентом, что его даже избрали ректором университета.
Во время учёбы он выучил несколько иностранных языков и получил степень доктора права.
Он также написал научную работу о истории Древнего Рима.
После возвращения в Польшу стал секретарём короля Сигизмунда Августа, благодаря чему получил опыт управления государством.
7. Założenie miasta Zamość
Jan Zamoyski był nie tylko politykiem i dowódcą wojskowym. Był także fundatorem miasta Zamość.
Miasto zostało założone w 1580 roku.
Zamość został zaprojektowany przez włoskiego architekta Bernarda Moranda. Miasto zbudowano według planu renesansowego miasta idealnego.
Zamość otoczono murami obronnymi, dlatego pełnił również funkcję twierdzy.
W mieście znajdowały się ważne budynki:
rynek
ratusz
pałac Zamoyskich
kolegiata (kościół)
W Zamościu powstała również Akademia Zamojska, która była jedną z ważnych szkół w Rzeczypospolitej.
Dzięki swojej architekturze Zamość jest dziś nazywany „perłą renesansu”.
×
Основание города Замосць
Ян Замойский был не только политиком и военным командиром. Он также основал город Замосць.
Город был основан в 1580 году.
Замосць спроектировал итальянский архитектор Бернардо Морандо. Город строился по плану идеального города эпохи Ренессанса.
Замосць был окружён крепостными стенами и выполнял также функцию крепости.
В городе находились важные здания:
рыночная площадь
ратуша
дворец Замойских
коллегиата (церковь)
В Замосце также была создана Замойская академия — известное учебное заведение.
Благодаря красивой архитектуре Замосць называют «жемчужиной Ренессанса».
8. Magnateria
Jan Zamoyski należał do magnaterii.
Magnaci byli najbogatszą częścią szlachty w Rzeczypospolitej. Posiadali ogromne majątki ziemskie, miasta i wsie.
Zamoyski był jednym z najbogatszych ludzi w państwie.
Posiadał:
23 miasta
ponad 800 wsi
Dzięki temu miał wielki wpływ na politykę i życie gospodarcze kraju.
×
Магнаты
Ян Замойский принадлежал к магнатам.
Магнаты были самой богатой частью шляхты в Речи Посполитой. Они владели огромными землями, городами и деревнями.
Замойский был одним из самых богатых людей государства.
Ему принадлежало:
23 города
более 800 деревень
Благодаря этому он имел большое влияние на политику и экономику страны.
9. Najważniejsze daty
1572 – śmierć Zygmunta Augusta i koniec dynastii Jagiellonów
1576 – Stefan Batory zostaje królem Polski
1577–1582 – wojna Rzeczypospolitej z Moskwą
1580 – założenie miasta Zamość
1586 – śmierć Stefana Batorego
1605 – śmierć Jana Zamoyskiego
×
Важные даты
1572 — смерть Сигизмунда Августа и конец династии Ягеллонов
1576 — Стефан Баторий становится королём Польши
1577–1582 — война Речи Посполитой с Москвой
1580 — основание города Замосць
1586 — смерть Стефана Батория
1605 — смерть Яна Замойского
10. Pytania
Pytanie 1
Co to była wolna elekcja?
×
Pytanie 1
Odpowiedź: Wolna elekcja to sposób wyboru króla w Polsce, w którym każdy szlachcic mógł głosować na kandydata.
ru: Свободная элекция — это способ выбора короля, при котором каждый шляхтич мог голосовать за кандидата.
Pytanie 2
Dlaczego w Polsce zaczęto wybierać królów w drodze wolnej elekcji?
×
Pytanie 1
Odpowiedź: Ponieważ w 1572 roku zmarł Zygmunt II August – ostatni król z dynastii Jagiellonów i nie miał następcy.
ru: Потому что в 1572 году умер Сигизмунд II Август — последний король из династии Ягеллонов, и у него не было наследника.
Pytanie 3
Kim był Stefan Batory?
×
Pytanie 1
Odpowiedź: Stefan Batory był królem Polski w latach 1576–1586 i wcześniej księciem Siedmiogrodu.
ru: Стефан Баторий был королём Польши в 1576–1586 годах и раньше был князем Трансильвании.
Pytanie 4
Dlaczego wybuchła wojna z Moskwą?
×
Pytanie 1
Odpowiedź: Wojna wybuchła, ponieważ car Iwan Groźny zajął Inflanty należące do Rzeczypospolitej.
ru: Война началась потому, что царь Иван Грозный захватил Инфлянты, принадлежавшие Речи Посполитой.
Pytanie 5
Kiedy trwała wojna Rzeczypospolitej z Moskwą?Dlaczego wybuchła wojna z Moskwą?
×
Pytanie 5
Odpowiedź: Wojna trwała w latach 1577–1582.
ru: Война длилась с 1577 по 1582 год.
Pytanie 6
Kim był Jan Zamoyski?
×
Pytanie 6
Odpowiedź: Jan Zamoyski był magnatem, politykiem, kanclerzem wielkim koronnym i hetmanem wielkim koronnym.
ru: Ян Замойский был магнатом, политиком, великим коронным канцлером и великим коронным гетманом.
Pytanie 7
Jakie funkcje pełnił Jan Zamoyski?
×
Pytanie 7
Odpowiedź: Był kanclerzem wielkim koronnym i hetmanem wielkim koronnym, czyli doradcą króla i dowódcą wojska.
ru: Он был великим коронным канцлером и великим коронным гетманом — советником короля и командующим армии.
Pytanie 8
Jaką rolę odegrał Jan Zamoyski w wojnie z Moskwą?
×
Pytanie 8
Odpowiedź: Zdobył dwie twierdze i dowodził oblężeniem miasta Pskowa w latach 1581–1582.
ru: Он захватил две крепости и руководил осадой города Пскова в 1581–1582 годах.
Pytanie 9
Jakie miasto założył Jan Zamoyski?
×
Pytanie 9
Odpowiedź: Jan Zamoyski założył miasto Zamość w 1580 roku.
ru: Ян Замойский основал город Замосць в 1580 году.
Pytanie 10
Kim byli magnaci?
×
Pytanie 10
Odpowiedź: Magnaci to najbogatsza część szlachty, która posiadała ogromne majątki ziemskie.
ru: Магнаты — это самая богатая часть шляхты, владевшая огромными земельными владениями.
