Gramatyka

Co to jest zaimek?

Zaimek to część mowy, która pozwala zastąpić rzeczownik, przymiotnik, przysłówek bądź liczebnik. Dzięki niemu unikamy powtórzeń w zdaniu bądź możemy wskazać lub określić coś bez dokładnego nazywania.

Nazwa zaimek pochodzi od „za imię” – zamiast podawać imię bądź nazwę danego obiektu, możemy powiedzieć po prostu: to, tamto, ktoś, coś, ona, on. Ważne jest, aby pamiętać, że użycie zaimka jest stosowne tylko wtedy, gdy odbiorca komunikatu wie, o co chodzi, bądź słowo, które zastępuje zaimek, zostało użyte w wypowiedzi wcześniej.

• 00:00 Wstęp
• 00:10 Co to są zaimki?
• 01:05 Podział zaimków ze względu na zastępowaną część mowy
• 01:51 Podział zaimków ze względu na funkcję
• 02:51 Odmiana zaimków
• 03:22 Deklinacja zaimków on, ona, ono
• 04:23 Mi czy mnie? Ci czy tobie? - zasady
• 05:24 Podsumowanie

Zadania zaimków

Podział zaimków

Zaimki zastępują tylko samodzielne części mowy – rzeczownik, przymiotnik, liczebnik i przysłówek . Wyróżniamy następujące ich typy:

• rzeczowne – zastępujące rzeczownik (np. ja, ty, my, wy, oni, kto, co, nic, coś, ktoś),
• przymiotne – zastępujące przymiotnik (mój, twój, nasz, taki, który, inny, tamten, ta, ci),
• liczebne – zastępujące liczebnik (np. ile, tyle, kilka, ileś, ilekolwiek),
• przysłowne – zastępujące przysłówek (np. tak, tam, tu, wtedy, gdzieś, tamtędy, kiedyś).

Powyższy podział nie jest jedyny. Zaimki dzielimy również ze względu na to, jaką mają funkcję. Wówczas wyróżniamy wśród nich:

• soboweo (np. ja, ty, on, ona, ono, my, wy, oni, one),
• zwrotne (np. się, siebie, sobie),
• dzierżawcze (np. mój, twój, jego, jej, nasz, wasz, ich),
• wskazujące (np. ten, ta, to, tamten, tam, tu, ów, tędy, taki, ci, tamci, owi, sam),
• pytające (np. kto? co? jaki? który? gdzie? kiedy? jak? komu? czemu? kogo?),
• względne (np. kto, co, komu – bez znaku zapytania, służą do wprowadzania zdania podrzędnego, Ten, kto to zrobił),
• nieokreślone (np. ktoś, coś, jakiś, gdzieś, kiedyś, cokolwiek),
• przeczące (np. nic, nikt, żaden, nigdy, nigdzie),
• upowszechniające (np. wszyscy, zawsze).

Odmiana zaimków

Generalnie zaimki odmieniają się tak, jak zastępowane przez nie części mowy. W związku z tym zaimki przysłowne są nieodmienne.

• zaimki odmienne – odmieniają się przez przypadki, liczby i rodzaje:
  • rzeczowne – zastępujące rzeczownik (np. ja, mnie, ty, tobie, my, nam, wy, was, oni, one, ich, kto, kogo, co, czego, nic, niczego, coś, czemuś, ktoś, kimś),
  • przymiotne – zastępujące przymiotnik (np. mój, mojego, twój, twoich, nasz, naszej, taki, taka, który, którego, inny, innej, tamten, tamtą, ta, tej),
  • liczebne – zastępujące liczebnik (np. ile, iloma, ilu, tyle, tylu, tyloma),
• nieodmienne:
  • przysłowne – zastępujące przysłówek (np. tak, tam, tu, wtedy, gdzieś, tamtędy, kiedyś).

Zaimki osobowe

Przypadek
Mianownik	ja	ty	on	ona	ono	my	wy	oni	one
Dopełniacz	mnie	cię ciebie *	go niego * jego **	jej niej *	go niego * jego **	nas	was	ich nich *	ich nich *
Celownik	mi mnie *	ci tobie *	mu niemu * jemu **	jej niej *	mu niemu * Jemu **	nam	wam	im nim *	im nim *
Biernik	mnie	cię ciebie *	go niego * jego **	ją nią *	je nie	nas	was	ich nich *	je nie *
Narzędnik	mną	tobą	nim	nią	nim	nami	wami	nimi	nimi
Miejscownik	mnie	tobie	nim	niej	nim	nas	was	nich	nich

Lubię go / Dziękuję ci / Dlaczego interesuesz się nimi?

* Idę do niego / Prezent dls ciebie / Czekam na nią (przyimek)

** Jemu nie dam nic / Kocham tylko jego / On lubi tylko ciebie (emfaza)