Gramatyka

Odmiana rzeczownika

Rzeczownik odmienia się przez liczby i przypadki. Określamy także jego rodzaj. Odmianę przez przypadki nazywamy deklinacją.

Kategorie rzeczownika:

1. żywotne i nieywotne
   • żywotne: to osoby i zwierzęta żyjące dawnej i dziś - bibliotekarz, Afrykańczyk, koń, dinouzaur, Zgredek, centaur
   • nieżywotne: to rośliny, przedmioty, pojecia - krokus, banan, strumyk, śnieg, niecierpliwość
2. osobowe i nieosobowe
   • osobowe - to osoby realne lub fikcyjne - mama, Eskimos, książę Kaspian, Hermiona
   • nieosobowe - zwierzęta, rośliny, przedmioty - słoń, samochód, okręt
3. konkretne i abstrakcyjne
   • konkretne - można je pozpoznać za pomocą zmyslów - stół, książka, koza
   • abstrakcyjne - nie można ich poznać za pomocą zmyslów - odwaga, piękni, miłość
4. pospolite i własne
   • pospolite - są nazwami ogólnymi - ptak, owoce, pogoda, leszczyna
   • własne - wskazują na okrieśloną, nioptowarzalną osobę lub priedmiot - Lech Wałęsa, Gdansk, Afrodyta

Liczby wyróżniamy dwie – pojedynczą i mnogą,

W języku polskim niektóre rzeczowniki nie mają liczby pojedynczej (fachowo nazywa się je singulare tantum) lub mnogiej (plurale tantum).

Tylko w liczbie pojedynczej występują:

• nazwy przedmiotów niepoliczalnych: złoto, ryż, powietrze,
• określenia pojęć abstrakcyjnych: nienawiść, szacunek, duma,
• nazwy geograficzne: Francja, Wisła, Czantoria, Szczecin,
• nazwy zbiorowe: młodzież, poszycie, kler, mieszczaństwo.

Wyłącznie liczbę mnogą mają rzeczowniki:

• nazwy niektórych uroczystości, obrzędów: chrzciny, andrzejki, wakacje,
• nazwy geograficzne oznaczające większe obszary: Andy, Tatry, Beskidy, Mazury,
• rzeczy składające się z zazwyczaj dwóch symetrycznych części: spodnie, usta, widły, nożyce, nożyczki, obcęgi, drzwi, skrzypce, szczypce, grabie, okulary,
• niektóre wyrazy niepoliczalne: fusy, wnętrzności, banialuki, pomyje.

Rodzaje rzeczownika

Rzeczowniki występują w jednym z trzech rodzajów:

By określić rodzaj rzeczownika w liczbie mnogiej, należy sprowadzić go do liczby pojedynczej i dopasować do rodzaju męskiego, żeńskiego lub nijakiego:

• koty (liczba mnoga) – kot (liczba pojedyncza) – TEN kot – rodzaj męski,
• chaty (liczba mnoga) – chata (liczba pojedyncza) – TA chata – rodzaj żeński,
• słońca (liczba mnoga) – słońce (liczba pojedyncza) – TO słońce – rodzaj nijaki.

Uwaga!

Tak naprawdę w gramatyce wyróżnia się inne rodzaje rzeczownika – zobacz tutaj. W szkole stosuje się uproszczoną klasyfikację, ale musisz upewnić się, jaką wersję stosuje Twój nauczyciel (i podręcznik, który wybrał). Może się zdarzyć, że podobnie jak w przypadku przymiotnika i czasownika, będziesz musiał rozróżniać w liczbie mnogiej rzeczownika dwa inne rodzaje: męskoosobowy i niemęskoosobowy.

Odmiana rzeczownika