Gramatyka

Liczebniki

Co to jest liczebnik?

Liczebniki są odmiennymi częściami mowy informującymi o liczbie lub kolejności.

Odpowiadają na pytania: ile? który z kolei?

Liczebniki dzielimy na:
  1. główne: jeden, dwa, trzy, cztery, pięć itd.
  2. zbiorowe: dwoje, troje, czworo, pięcioro itd.
  3. porządkowe: pierwszy, drugi, trzeci, czwarty, piąty itd.
  4. ułamkowe: ćwierć, pół, półtora, trzy czwarte itp.
  5. mnożne: podwójny, potrójny, poczwórny itp.
  6. nieokreślone: kilka, kilkanaście, kilkadziesiąt, dużo, mało, wiele, trochę itp.
  7. wielorakie: dwojaki, trojaki itp.
  8. wielokrotne: dwakroć, trzykroć itp.
  9. wielowyrazowe: dwadzieścia dwa, sto trzydzieści pięć.
Podział liczebników
1. Liczebniki główne (ilościowe)

Odpowiadają na pytanie: ile?

Oznaczają: ilość osób, rzeczy lub zjawisk.

Przykłady: jeden, dwa, trzy, cztery, pięć, sto.

Odmiana: przez przypadki; niektóre przez rodzaje (jeden – jedna – jedno).

    Użycie:

  • Mam trzy jabłka.
  • Dwa koty śpią.
2. Liczebniki porządkowe

Odpowiadają na pytanie: który? która? które?

Oznaczają: kolejność osób lub rzeczy.

Zachowują się jak przymiotniki.

Przykłady: pierwszy, drugi, trzeci, dziesiąty, setny.

Odmiana: przez rodzaje, liczby i przypadki.

    Użycie:
  • To mój pierwszy dzień w szkole.
  • Zajęła trzecie miejsce.
3. Liczebniki zbiorowe

Odpowiadają na pytanie: ile osób / rzeczy razem?

Oznaczają: grupę osób lub rzeczy jako całość.

Zachowują się jak przymiotniki.

Przykłady: dwoje, troje, czworo, pięcioro.

    Użycie:
  • z rzeczownikami: dzieci, drzwi, oczy, ludzie → dwoje dzieci, czworo drzwi, troje oczu w bajce.
    • Nie mają rodzaju.
4. Liczebniki ułamkowe

Odpowiadają na pytanie: ile części? jaka część?

Oznaczają: część całości.

Przykłady: pół, jedna druga, jedna trzecia, trzy czwarte.

    Użycie:
  • Zjadłem pół jabłka.
  • Wypiłem jedną trzecią mleka.
5. Liczebniki mnożne (wielorazowe)

Odpowiadają na pytanie: ile razy? jak często?

Oznaczają: liczbę powtórzeń lub ilość wykonania czynności.

Przykłady: raz, dwa razy, trzy razy, pięciokrotnie.

    Użycie:
  • Byłem tam dwa razy.
  • Powtórzył to trzykrotnie.
6. Liczebniki nieokreślone

Odpowiadają na pytanie: ile (mniej więcej)?

Oznaczają: przybliżoną ilość.

Przykłady: kilka, wiele, trochę, parę, dużo, mało.

    Użycie:
  • Wiele osób przyszło.
  • Mam kilka książek.
7. Liczebniki zbiorczo-osobowe (mieszane formy użycia)

Czasem wyróżnia się też liczebniki używane z grupami osób o różnym rodzaju lub z dziećmi:

Dwoje uczniów, troje dzieci.

➡️ Są to formy liczebników zbiorowych stosowane w kontekście osobowym.