Gramatyka

Co to jest Imesłów?

Imiesłowy to nieosobowe formy czasownika, które mają cechy przymiotnika lub przysłówka.

Wyróżniamy więc imiesłowy przymiotnikowe i przysłówkowe.

Imiesłowy przymiotnikowe to nieosobowe formy czasownika, które mają cechy przymiotnika. Określają właściwości rzeczowników wynikające z czynności. Dzielą się na:
czynne (z końcówkami -ący, -ąca, -ące) oraz bierne (z końcówkami -ny, -na, -ne, -ty, -ta, -te, -ony, -ona, -one).

By rozpoznać imiesłów przymiotnikowy, należy odszukać wyrazy odpowiadające na pytania: jaki? jaka? jakie?, równocześnie powstałe na bazie czasownika.

• jaki? biegnący pies (od: biec),
• jakie? stojące dziecko (od: stać),
• jaki? machający ogon (od: machać),
• jaka? gotująca kucharka (od: gotować),
• jaki? płaczący widz (od płakać),
• jakie? myte naczynie (od: myć),
• jaka? ukryta skrzynia (od: ukryć),
•  jaki? przelewany kompot (od: przelewać).

Imiesłów przymiotnikowy czynny

Zadaniem imiesłowów przymiotnikowych czynnych jest określanie rzeczowników (osób, przedmiotów, zwierząt, roślin, zjawisk itp.). Pochodzą one od czasowników w stronie czynnej i mają końcówki ący, ąca, ące:

• wygrywający – czyli taki, który aktywnie wykonuje czynność – wygrywa,
• zbierający – czyli taki, który aktywnie wykonuje czynność – zbiera,
• czytająca – czyli taka, która aktywnie wykonuje czynność – czyta,
• głaszcząca – czyli taka, która aktywnie wykonuje czynność – głaszcze,
• jedzące – czyli takie, które aktywnie wykonuje czynność – je,
• pachnące – czyli takie, które aktywnie wykonują czynność – pachną.

Imiesłów przymiotnikowy bierny

Imiesłowy przymiotnikowe bierne określają przedmioty lub osoby podlegające czyjejś czynności. Jak wskazuje ich nazwa, pochodzą od czasowników w stronie biernej, czyli takich, które nie są aktywnym wykonywaniem czynności, lecz jej odbieraniem. Zwróć uwagę na to, że imiesłowy przymiotnikowe bierne muszą być utworzone od czasowników przechodnich. Mają końcówki –ny, -na, -ne, -ty, -ta, -te, -ony, -ona, -one:

• chowany – czyli taki, który odbiera czynność – jest czyszczony,
• malowana – czyli taka, która odbiera czynność – jest malowana,
• przygotowywane – czyli takie, które odbiera czynność – jest przygotowywane,
• zdobyty – czyli taki, który odebrał czynność – został zdobyty,
• ukryta – czyli taka, która odebrała czynność – została ukryta,
• umyte – czyli takie, które odebrało czynność – zostało umyte,
• bielony – czyli taki, który odbiera czynność – jest bielony,
• powielona – czyli taka, która odebrała czynność – została powielona,
• karmione – czyli takie, która odbiera czynność – jest karmione.

Uwaga! Szukając imiesłowów przymiotnikowych biernych nie należy sugerować się jedynie końcówkami. Wiele przymiotników ma podobne zakończenia. Zawsze należy sprawdzić, czy słowo, które bierzemy za imiesłów przymiotnikowy bierny, pochodzi od czasownika – jest to warunek konieczny w przypadku tej części mowy. Również cechy stałe i niezmienne określające kogoś lub coś traktujemy jak przymiotniki, np.:

• Kasia ma niewyparzony język – jest to stała cecha – przymiotnik.
• Naczynia były niewyparzone po jedzeniu – nie zostały wyparzone – imiesłów.
• Aleksander był niewzruszony – jest to stała cecha – przymiotnik.
• Ojciec niewzruszony łzami dziecka utrzymał karę – nie był wzruszony – imiesłów.

• 00:00 Wstęp
• 00:12 Co to są imiesłowy i jak je dzielimy?
• 00:53 Imiesłowy przymiotnikowe czynne i bierne
• 02:39 Deklinacja imiesłowów przymiotnikowych
• 03:55 Imiesłowy przymiotnikowe - odmiana przez rodzaje
• 04:34 Imiesłowy przysłówkowe współczesne i uprzednie
• 05:59 Imiesłowy przysłówkowe - błędy składniowe
• 07:00 Pisownia nie z imiesłowami
• 07:38 Podsumowanie