lulka — трубка
Fajka do palenia tytoniu.
Przykład:
Zapalił lulka przy kominku.
Он закурил трубку у камина.
swawola — беззаботное веселье
Beztroska, często hałaśliwa zabawa.
Przykład:
Dzieci oddały się swawoli.
Дети предались веселью.
hejza — возглас (эй, ну!)
Okrzyk zachęty lub radości.
Przykład:
Hejza! Ruszamy!
Эй! Вперёд!
basza — паша
Wysoki urzędnik w Imperium Osmańskim.
Przykład:
Basza wydał rozkaz.
Паша отдал приказ.
tumani — дурит
Wprowadza zamęt w głowie, oszałamia.
Przykład:
Hałas tumani ludzi.
Шум дурит людей.
laje — ругает
Gani, krytykuje ostro.
Przykład:
Nauczyciel laje ucznia.
Учитель ругает ученика.
czmychać — удирать
Szybko uciekać z miejsca.
Przykład:
Złodziej czmychnął przez okno.
Вор улизнул через окно.
patron — адвокат
Osoba reprezentująca kogoś w sądzie.
Przykład:
Patron bronił swojego klienta.
Адвокат защищал клиента.
kieska — кошелёк
Mały woreczek na pieniądze.
Przykład:
Schował monety do kieski.
Он спрятал монеты в кошелёк.
kondel — дворняга
Pies nierasowy.
Przykład:
Na podwórku biegał kondel.
Во дворе бегала дворняга.
szczutki — щелчки
Lekkie uderzenia palcami.
Przykład:
Dał mu szczutka w nos.
Он щёлкнул его по носу.
kum — приятель
Bliski znajomy lub towarzysz.
Przykład:
Spotkał starego kuma.
Он встретил старого друга.
sztuczka kusa — маленький (крошечный)
Coś bardzo małego, niewielkich rozmiarów.
Przykład:
To była sztuczka kusa, ledwie widoczna.
Это была крошечная вещь, едва заметная.
łokieć — локоть (мера длины)
Dawna jednostka długości, używana w Polsce.
Przykład:
Materiał miał dwa łokcie długości.
Ткань была длиной в два локтя.
krogulcze paznokcie — ястребиные когти
Ostre, zakrzywione pazury jak u ptaka drapieżnego.
Przykład:
Miał dłonie jak krogulcze paznokcie.
У него были руки как когти ястреба.
wszak — ведь
Słowo podkreślające oczywistość lub przypomnienie czegoś.
Przykład:
Wszak mówiłem ci o tym wcześniej.
Ведь я говорил тебе об этом раньше.
cyrograf — договор с дьяволом
Umowa podpisana z diabłem.
Przykład:
Podpisał cyrograf krwią.
Он подписал договор кровью.
kontusz — шляхетский костюм
Tradycyjny strój polskiej szlachty.
Przykład:
Założył kontusz na uroczystość.
Он надел контуш на праздник.
koncept — идея
Pomysł, plan działania.
Przykład:
Wpadł na ciekawy koncept.
Он придумал интересную идею.
zaprząc — заставить работать
Zmuszać kogoś do ciężkiej pracy.
Przykład:
Zaprzęgł go do roboty.
Он заставил его работать.
popas — привал
Przerwa w podróży.
Przykład:
Zrobili popas w lesie.
Они сделали привал в лесу.
biegus — быстрый конь
Koń, który szybko biega.
Przykład:
Biegus pędził przez pola.
Конь мчался по полям.
Belzebub — Вельзевул
Jedno z imion diabła.
Przykład:
Belzebub rządzi piekłem.
Вельзевул правит адом.
luba — возлюбленная
Ukochana kobieta.
Przykład:
Myślał o swojej lubie.
Он думал о своей любимой.
bisy — бесы
Demony, diabły.
Przykład:
Bisy krążyły wokół niego.
Бесы кружили вокруг него.
waszeci — сударь (вежливое обращение)
Dawny zwrot grzecznościowy używany wśród szlachty.
Przykład:
Waszeci raczy tu usiąść.
Сударь, прошу вас присесть.
kwapić się — торопиться
Spieszyć się, okazywać gotowość do działania.
Przykład:
Nie kwapił się do odpowiedzi.
Он не спешил с ответом.
dictum acerbum — горькое высказывание
Przykre, ostre powiedzenie.
Przykład:
To było prawdziwe dictum acerbum.
Это было по-настоящему горькое высказывание.
nobile verbum — слово чести
Obietnica szlachecka, której nie wolno złamać.
Przykład:
Dał nobile verbum.
Он дал слово чести.
kusa rada — трудное решение
Sytuacja, w której trudno znaleźć wyjście.
Przykład:
To była kusa rada.
Это было трудное решение.
Krępak — гора в Татрах
Szczyt górski w Tatrach.
Przykład:
Wspinali się na Krępaka.
Они поднимались на Крэмпак.
ćwieczek — маленький гвоздь
Niewielki gwóźdź.
Przykład:
Wbił ćwieczek w deskę.
Он вбил маленький гвоздь в доску.
cal — дюйм
Jednostka długości (ok. 2,54 cm).
Przykład:
Deska miała dwa cale grubości.
Доска была толщиной в два дюйма.
bretnale — большие гвозди
Duże gwoździe używane w budownictwie.
Przykład:
Użył bretnali do budowy.
Он использовал большие гвозди для строительства.
nie skończona — незаконченная
Coś, co nie zostało doprowadzone do końca.
Przykład:
Praca była nie skończona.
Работа была не закончена.
łaźnia — баня
Miejsce do kąpieli.
Przykład:
Poszli do łaźni.
Они пошли в баню.
samka — самка (о женщине, шутл.)
Żartobliwe określenie kobiety.
Przykład:
Tak nazwał ją żartem.
Он назвал её так в шутку.
Wybierz zasady postępowania w życiu, które zostały zawarte w legendzie. Uzasadnij swój wybór.
Pytania pomocnicze:
- Kim był Twardowski?
- Kogo spotkał w karczmie?
- W jaki sposób diabeł pojawił się w gospodzie?
- Co zamierzał zrobić Twardowski po zjawieniu się biesa?
- Na jaki pomysł wpadł szlachcic?
- Jak się zakończyło spotkanie Twardowskiego z diabłem?
- Hulanki w karczmie „Rzym” i śmieszne wyczyny Twardowskiego.
- Pojawienie się Diabła, który postawił żądania Twardowskiemu w związku z podpisanym cyrografem.
- Diabeł na dnie kielicha i jego żądania w związku z podpisanym cyrografem.
- Trzy życzenia Twardowskiego, które diabeł miał spełnić.
- Ucieczka Diabła.
- Wymieńcie zadania, które diabeł musiał wykonać.
- Podajcie co najmniej dwa określenia, którymi można je opisać.
- Powiedzcie, dlaczego diabeł nie wypełnił ostatniego rozkazu.
-
a) Zadania diabła:
- Miał wykonać różne trudne polecenia Twardowskiego (np. stworzyć konia, zbudować gmach gmach z ziaren orzecha oraz ożywić godło karczmy.).
- Musiał wykonać rzeczy niemal niemożliwe, jak zrobienie bicza z piasku.
- Na końcu miał wykąpać się w wodzie święconej.
-
Określenia zadań:
- trudne
- niemożliwe
- dziwaczne
- sprytne (ze strony Twardowskiego)
-
Dlaczego diabeł nie wykonał ostatniego rozkazu:
- Diabeł nie wykonał ostatniego zadania, ponieważ bał się wody święconej, która jest dla niego niebezpieczna. Wolał ucieć, niż się wykąpać.
a) Przeczytaj notatkę dotyczącą legendy o panu Twardowskim.
b) Wymień informacje zawarte w notatce, które można odnaleźć w utworze Adama Mickiewicza.
Informacje z notatki, które można odnaleźć w utworze Adama Mickiewicza:
- Twardowski zawarł umowę z diabłem (cyrograf).
- Diabeł służył Twardowskiemu i wykonywał jego polecenia.
- Warunek umowy był związany z Rzymem.
- Diabeł pojawia się i chce zabrać duszę Twardowskiego.
- Twardowski próbuje przechytrzyć diabła.
c) Porównaj zakończenia historii pana Twardowskiego. Powiedz, na czym polega żartobliwy czarakter "Pani Twardowskej".
Odpowiedź
Zakończenia historii są różne. W legendzie Twardowski zostaje uniesiony przez diabła, ale ratuje się dzięki modlitwie i zawisa w powietrzu lub trafia na Księżyc. Natomiast w utworze Mickiewicza Twardowski przechytrza diabła i unika kary.
Żartobliwy charakter „Pani Twardowskiej” polega na tym, że Twardowski stawia diabłu absurdalne i trudne zadania, a na końcu podstępnie go oszukuje. Szczególnie komiczna jest scena z żoną Twardowskiego, której diabeł się boi i dlatego ucieka.