Przyroda

4. Określamy kierunki geograficzne

Wyobraź sobie, że stoisz na środku placu i chcesz pokazać drogę do czterech miejsc: na górę mapy, na dół, w prawo i w lewo. To właśnie cztery kierunki główne, które pomagają nam się orientować w terenie – czyli wiedzieć, gdzie jest co.

📍 Kierunki główne to:

• północ – na górze mapy (skrót: N od ang. north),
• południe – na dole mapy (S od south),
• wschód – po prawej stronie (E od east),
• zachód – po lewej stronie (W od west).

Między nimi znajdują się cztery kierunki pośrednie:

• północny wschód (NE – north-east),
• południowy wschód (SE – south-east),
• południowy zachód (SW – south-west),
• północny zachód (NW – north-west).

Jak się posługiwać kompasem?

Niezaleznie od pory dnia i nocy północ oraz pozostałe kierunki główne możemy wyznaczyć za pomocą kompasu.Najwazniejszą jego częścią jest ruchoma igła magnetyczna. Jej oznaczony fragment zawsze wskazuje kierunek północny.

Podczas korzystania z kompasu musimy pamiętać, żeby trzymać go z dala od dużych metalowych przedmiotów oraz innych kompasów. Sąsiedztwo takich rzeczy sprawia, że igła magnetyczna nie działa prawidłowo i błędnie wskazuje kierunek pólnocny.

Jak wyznaczyć kierunki główne za pomocą kompasu?

1. Połóż kompas poziomo na dłoni, z dala od innych kompasów i większych metalowych przedmiotów.
2. Jeśli kompas ma blokowaną igłę magnetyczną, odblokuj ją drugą ręką. Teraz musisz odczekać, aż igła magnetyczna się zatrzyma i wskaże kierunek północny.
3. Obracaj kompas tak, aby kierunek północny zaznaczony na tarczy pokrył się z kierunkiem północnym wskazanym przez odpowiednio oznaczoną część igły magnetycznej.
4. Odczytaj z tarczy kompasu pozostate kierunki główne. W kierunku przeciwnym do północy jest południe. Jeśli staniesz przodem do północy, po prawej stronie tarczy bedziesz miec wschód, a po lewej - zachód.

Gnomon pomaga wyznaczyć kierunki główne

Jeżeli nie masz kompasu, możesz wykorzystać gnomon, czyli przyrząd do obserwacji Słońca i wyznaczania kierunku północnego w terenie. Gnomonem może być prosty patyk lub pręt dowolnej długości wbity w ziemię.

Przy wyznaczaniu kierunku północnego za pomocą gnomonu wykorzystujemy jego cień, dlatego powinniśmy to robić w słoneczny dzień. W miarę przesuwania się Słońca nad widnokręgiem zmienia się zarówno długość, jak i położenie cienia gnomonu.

Jak wyznaczyć kierunki główne za pomocą gnomonu?

1. Potrzebne ci będą: zegarek, kartka z bloku technicznego, duży cyrkiel, prosty patyk o długości około 10 cm, plastelina, ołówek i linijka.
2. Narysuj na kartonie cyrklem od trzech do sześciu okręgów o wspólnym środku.
3. W środku najmniejszego okręgu plasteliną przymocuj pionowo patyk, który będzie gnomonem.
4. Około 20 min przed godziną 12.00 poczekaj, aż koniec rzucanego przez gnomon cienia dotknie któregoś z narysowanych okręgów. Zaznacz to miejsce ołówkiem. Obserwuj, jak cień gnomonu staje się coraz krótszy w miarę wznoszenia się Słońca nad widnokręgiem. Około godziny 12.00 cień będzie najkrótszy.
5. Po godzinie 12.00 poczekaj, aż wydtuzajacy się cień gnomonu dotknie tego samego okręgu. Znowu zaznacz miejsce zetknięcia cienia gnomonu z okręgiem.
6. Połącz zaznaczone punkty linią (na rysunku w kolorze niebieskim) i wyznacz jej środek za pomocą linijki. Następnie połącz linią wyznaczony środek z podstawą gnomonu. Ta nowa linia (na rysunku w kolorze czerwonym) wyznacza kierunek północny.
7. Wiesz już, gdzie jest północ, wiẹc możesz wyznaczyć pozostałe kierunki główne.

Dowiedz sie wiecej

Przyroda pomaga wyznaczać kierunki geograficzne

W pogodną noc kierunek północny wskaże nam Gwiazda Polarna. Aby ja znaleźć na niebie, najlepiej najpierw odszukać Wielki Wóz - grupę siedmiu jasnych gwiazd ułożonych w kształcie wozu. Potem trzeba połączyć w wyobraźni dwie skrajne gwiazdy Wielkiego Wozu (na rysunku oznaczone jako a i b) i przedłużyć powstały odcinek w górę około pięciu razy. Na końcu tej linii znajdziemy ostatnią gwiazdę dyszla Małego Wozu - Gwiazdę Polarną. Na widnokręgu, tuż pod nią, znajduje się północ geograficzna.

Jeśli nie masz kompasu, a chcesz wyznaczyć kierunki geograficzne w ciągu dnia, uważnie obserwuj rośliny i inne obiekty w otoczeniu.

1. Gałęzie samotnie rosnącego drzewa są krótsze od północnej strony.
2. W Polsce anteny satelitarne są zwrócone na południe.
3. Mech porasta kamienie i pnie drzew najczęściej od północnej strony.
4. Na ściętym pniu drzewa słoje są węższe od strony północnej.